Nicolaas Beets

In zijn studententijd ontpopt Nicolaas Beets zich als romanticus pur sang. Aan het einde van zijn studie noemt hij zijn romantische dweperijen echter zijn ‘zwarte tijd’. Vanaf dat moment zou hij zich toeleggen op een humoristisch realisme met moralistische ondertoon. Zijn belangrijkste werk is de Camera Obscura. Het zou vele malen herdrukt worden en populair blijven tot in de twintigste eeuw.

Haarlem
Nicolaas Beets wordt op 13 september 1814 geboren in Haarlem. Hij is de zoon van een apotheker. Tijdens zijn schooltijd is Beets bevriend met de Engelse jongen John Lockart waardoor hij snel Engels leert. Op de Fransche School in Haarlem krijgt Beets ook lessen Engels, wat voor die tijd uitzonderlijk is. Door zijn kennis van het Engels is Beets in staat de belangrijke Engelse romantische schrijvers George Byron, Laurence Sterne en Walter Scott in de oorspronkelijke taal te lezen. In zijn schooljaren dweept Beets ook met Willem Bilderdijk.

Leiden
In 1833 gaat Nicolaas Beets theologie studeren in Leiden. Hij ontmoet er andere studenten die ook schrijven en dezelfde voorkeuren hebben voor de grote Romantische schrijvers uit het buitenland. Beets richt met zijn vrienden Bernard Gewin (‘Vlerk’), Johannes Hasebroek (‘Jonathan’) en Johannes Kneppelhout (‘Klikspaan’) een romantische club op, de ‘Rederijkerskamer voor uiterlijke welsprekendheid’. De romantische studenten lezen er eigen en andermans werk voor.

Zwarte tijd
Geïnspireerd door Scott, Victor Hugo en vooral Byron schrijft Beets in zijn studententijd een aantal romantische werken zoals Jose, een Spaansch verhaal en Guy de Vlaming. In 1838 verschijnt zijn bundel Gedichten. Deze werken worden gekenmerkt door typische romantische kenmerken zoals heftige karakters, zwaarmoedigheid en verlangen. Aan het einde van zijn studie neemt Beets afstand van de Romantiek. Hij noemt zijn romantische jeugdwerk zijn ‘zwarte tijd’ en hij sluit deze periode definitief af. Voortaan zou hij zich richten op zijn predikantschap en wordt zijn literaire werk gekenmerkt door een veel burgerlijkere moraal. Aleide en Jacoba van Foreest In 1840 trouwt Beets met Aleide van Foreest. In hetzelfde jaar wordt hij dominee in Heemstede. Met Aleide krijgt Beets negen kinderen. In 1853 overlijdt Aleide. In 1856 hertrouwt Beets met Jacoba van Foreest, Aleides jongere zuster. Met Jacoba krijgt Beets zes kinderen. Nicolaas Beets overleeft uiteindelijk zes van zijn vijftien kinderen.

Camera Obscura
In 1839 publiceert Beets onder het pseudoniem Hildebrand zijn beroemdste werk: Camera Obscura. Het boek is een instant succes en er zouden vele drukken van volgen. Bij elke nieuwe druk voegt Beets nieuwe verhalen toe. De eerste versie bevat klassiek geworden verhalen als ‘Een onaangenaam mensch in den Haarlemmerhout’ en ‘De familie Stastok’. Op zachtmoedige wijze hekelt Hildebrand alle geledingen van de maatschappij van zijn tijd. Beets krijgt veel lof voor de bundel, maar de criticus Potgieter kritiseert het realisme van Beets als te gemakkelijke ‘Kopijeerlust des dagelijkschen levens’.

Moerbeitoppen
De laatste jaren van Beets’ arbeidzame leven staan in het teken van de theologie. In 1875 wordt hij benoemd tot hoogleraar in Utrecht. In de gedichten die Beets na 1840 schrijft, ligt de nadruk op het vaderland, het gezinsleven en de religie. De criticus Busken Huet eert Beets nog wel als een belangrijke dichter, maar ten tijde van de Tachtigers krijgt de status van Beets een flinke knauw. Frederik van Eeden maakt hem belachelijk in de bundel Grassprietjes uit 1885, waarin hij zich voordoet als collega dominee-dichter en Beets parodieert. Toch houdt Beets een grote schare fans, die hem vooral vanwege de Camera Obscura blijft vereren. Van zijn latere gedichten wordt vooral ‘De moerbeitoppen ruischten’ nog wel gewaardeerd.

Nicolaas Beets overlijdt op 13 maart 1903 in Utrecht. Hij wordt begraven op begraafplaats Soestbergen. Volgens de laatste wil van Beets staat er op zijn grafsteen alleen: ‘God is mijn licht’.

Print Stuur door Terug naar boven Terug

Het Pantheon

De tentoonstelling Het Pantheon. 100 schrijvers - 1000 jaar literatuur is een ode aan schrijvers die het literaire landschap van de Lage Landen hebben bepaald.

Lees meer

Afbeeldingen

In het Letterkundig Museum

In het Letterkundig Museum bevindt zich een vijftiental handschriften van Nicolaas Beets. Daaronder zijn diverse gelegenheidsgedichten, zoals verzen aan Willem Bilderdijk en Koningin Wilhelmina bij haar troonsbestijging. Heel grappig is een klein bundeltje handschriften met gedichten op alfabet. De letter is steeds geïllustreerd.
Een belangrijk bezit vormen de meer dan tweehonderd bladen ‘Uitreksel uit mijn dagboek’. Het betreft dagboekbladen uit Beets’ studententijd. In 1983 is van dit dagboek een uitgave gemaakt in de reeks Achter het boek: Het dagboek van de student Nicolaas Beets 1833-1836.
Ook zijn er enkele tientallen brieven van Beets, bijvoorbeeld aan Isaäc da Costa, Samuel van den Bergh, Bernard Gewin en de Vlaming Pol de Mont.
Zie voor een overzicht van alle documenten van Nicolaas Beets in het Letterkundig Museum onze Catalogus.

Gerelateerde links

Gutenberg

BNTL

DBNL

Wikiepedia

UVA

Literatuurgeschiedenis

Volg ons op: